| by Zdzisław Jankiewicz | 1 comment

Wiesław Szypuła – Moje wspomnienia z pracy w Zespole III Laserów Dużej Mocy i Energii

Wiesław Szypuła urodził się 26.03.1941 r. w Wieliczce. Po ukończeniu szkoły podstawowej i liceum ogólnokształcącego rozpoczął studia na Wydziale Matematyki Uniwersytetu Jagiellońskiego. Po dwóch latach przerwał studia, a następnie przeniósł się do Wojskowej Akademii Technicznej na wydział Fizyki Technicznej.

W roku 1970 ukończył studia broniąc pracy dyplomowej pt. “Analiza powierzchni skutecznej i współczynnika odbicia fal radiowych od słabo zjonizowanych warstw powietrza”, kierownikiem pracy był mjr dr inż. Edward Stryszak . Po studiach rozpoczął pracę w Instytucie Elektroniki Kwantowej na stanowisku st. inżyniera, zajmując się problemami generacji i wzmacniania bardzo krótkich impulsów laserowych. Po pięciu latach pracy został przeniesiony do Instytutu Fizyki Plazmy i Laserowej Mikrosyntezy na stanowisko kierownika laboratorium. 

Na tym stanowisku brał udział w budowie, uruchomieniu i badaniach czterokanałowego układu laserowego o energii wyjściowej 200 J. W 1986 r. ze względu na stan zdrowia został zwolniony z wojskowej służby zawodoweji przeniesiony na emeryturę. Przez następne 20 lat pracował w Szkole Głównej Służby Pożarniczej jako st. wykładowca w Katedrze Nauk Ścisłych prowadząc zajęcia z fizyki i matematyki.


Po ukończeniu studiów na wydziale Chemii i Fizyki Technicznej WAT zostałem skierowany do Instytutu Elektroniki Kwantowej, którego komendantem był płk prof. Zbigniew Puzewicz. Podczas rozmowy z profesorem dowiedziałem się, że będę pracował w zespole Laserów Dużej Mocy i Energii kierowanym przez ppłk. dr. inż. Zdzisława Jankiewicza, w zespole tym pracowali już starsi koledzy, również absolwenci wydziału Fizyki Technicznej WAT, kapitanowie; Włodzimierz Nowakowski i Jerzy Szydlak. Oprócz mnie do zespołu dołączył też por. Ryszard Wodnicki kolega z grupy studenckiej.
Badania w których uczestniczyłem dotyczyły generacji bardzo krótkich impulsów laserowych oraz wzmacniania ich po przejściu przez ciąg głowic wzmacniających z elementami aktywnymi ze szkła domieszkowanego neodymem. 

Wygenerowanie krótkiego impulsu wymagało zastosowania między innymi elementów optycznych nie produkowanych w kraju. Import z krajów zachodnich był trudny, ponieważ na większość tych urządzeń był nałożony zakaz eksportu do bloku wschodniego. W pokonywaniu przeszkód związanych z embargiem pomagały nam znajomości z naukowcami z innych uczelni, a zwłaszcza z Akademii Medycznej w Warszawie. Pracami nad rozwiązaniem problemów generacji krótkich impulsów laserowych o odpowiednich parametrach to znaczy czasie trwania impulsu ~3 ns, i kącie rozbieżności ~3 mrad zajmował się zespół pod kierownictwem kpt. Jerzego Szydlaka.

Drugi zespół, którym kierował kpt. Włodzimierz Nowakowski, zajmował się budową układu wzmacniającego. Będąc członkiem tego drugiego zespołu uczestniczyłem wraz z inż Józefem Makowskim w pracach nad optymalnym wykorzystaniem wzmacniających głowic laserowych o odpowiednich średnicach elementów wzmacniających. Średnica wiązki laserowej wychodzącej z układu generatora była równa 6 mm. Kolejne głowice miały elementy aktywne o średnicach odpowiednio 12 mm; 20 mm; 30 mm i 40 mm. Aby maksymalnie wykorzystać możliwość wzmocnienia impulsu w głowicy, której element czynny miał średnicę 30 mm, a średnica wiązki wchodzącej 6 mm, zastosowaliśmy odpowiedni układ elementów odbijających promieniowanie, który pozwolił na potrójne przejście promieniowania przez tę głowicę. Dało to w efekcie większe wzmocnienie impulsu wchodzącego do kolejnych głowic. Na wyjściu z układu otrzymaliśmy wiązkę laserową o średnicy 40 mm i energii ~30 J. Wykorzystując ten układ przeprowadzono
udany eksperyment mikro syntezy termojądrowej.

Następnym układem, który powstał w latach 1974-1975 był układ lasera dwukanałowego co pozwoliło uzyskać większą energię wyjściową z układu oraz oświetlenie próbki z deuterku litu z dwóch stron. Eksperymenty prowadzone z wykorzystaniem tego układu skupiały się głównie na obserwacji fali uderzeniowej generowanej w chwili zderzenia się dwóch wiązek na próbce.

Równocześnie z prowadzonymi na bieżąco badaniami, trwały prace nad budową czterokanałowego układu laserowego. Budowę tego układu ukończyliśmy w roku 1977 w Instytucie fizyki Plazmy i Laserowej Mikrosyntezy. Instytut został utworzony z zakładów WAT pracujących pod kierownictwem prof. Kaliskiego, a wydzielonych z WAT po powołaniu prof. na stanowisko Ministra Nauki Szkolnictwa Wyższego i Techniki. 

Grupa kierująca Zespołem Laserów Dużej Mocy z płk. Zdzisławem Jankiewiczem na czele pozostała w WAT. Jednakże prace przygotowawcze prowadzone przez tę grupę pozwoliły nam na pomyślne zakończenie budowy tego układu. Składał się on z następujących podzespołów: 

     1} generator
     2} układ profilowania impulsu
     3} układ zabezpieczający
     4} główny wzmacniacz

Generator zbudowany na krysztale granatu itru domieszkowanego neodymem pracował w reżimie jednomodowym z aktywną modulacją dobroci. Do modulacji dobroci wykorzystano przełącznik elektrooptyczny z komórką Pockels`a na krysztale KDDP. W układzie profilowania wycięto z monoimpulsu o długości ~30 ns impuls 2,5 nanosekundowy. Następnie impuls został podzielony na cztery części za pomocą pryzmatycznych dzielników energii działających na zasadzie zaburzonego całkowitego wewnętrznego odbicia. Podzielony impuls wchodził w kanały głównego wzmacniacza. Na wyjściu układu otrzymaliśmy następujące parametry: długość impulsu 2,5 ns; energia wyjściowa 200J. W celu ochrony układu przed promieniowanie odbitym od plazmy zastosowano izolator Faraday`a z całkowitym tłumieniem 30dB.

Udział w badaniach naukowych wykorzystujących ten układ zakończył moją pracę w zespole laserowym.

Zawsze będę mile wspominał pracę w zespole pod kierunkiem “szefa” prof. Zdzisława Jankiewicza.


Hobby Budowle z byleczego

1 Comment

Zdzisław Jankiewicz

10 marca 2021 at 17:47 Odpowiedz

Szanowni Państwo
Słowne „żarciki” Wieśka Szypuły (te wierszowane i niewierszowane) słynne były w Zespole. Umilały nam życie, przerywały monotonię tak w pracy jak i w czasie spotkań kawowych. Przychylny był im także super szef, popularny „szeryf” – Profesor Kaliski. Często zachęcał Wieśka do ich wygłaszania, gdy był w naszym towarzystwie.
Dziś udało mi się otrzymać próbkę twórczości Pana W. Szypuły w postaci dziesięciu jego wierszowanych fraszek. Nie mogę odmówić sobie przyjemności podzielenia się nimi z Państwem. Przedstawiam je poniżej.
Z. Jankiewicz

Fraszki Wiesława Szypuły

1. Punkty przegięcia linii życia
To są cele do zdobycia.
——————————————
2. To najlepsza jest taktyka
Ucieczką zaskoczyć przeciwnika.
————————————————
3. Kierat : Monotonia
Konia
—————————-
4. Kto nie grzeszył, Boga cieszył
Ale jak to było miło, w chwili kiedy się grzeszyło.
———————————————————————–
5. Pandemia rządu nie słucha
I na próby odwołania pozostaje głucha.
———————————————————
6. Trzeba o tym wiedzieć,
Że nie o każdym “ecce homo” można powiedzieć.
————————————————————————-
7. Ciemny naród to kupi, mówimy czasami,
Ale pamiętajmy, ten naród to przecież my sami.
—————————————————————
8. Errare humanum est
To Rzymian stwierdzenie,
Ale pamiętajmy
To nie jest rozgrzeszenie.
—————————————-
9. Życie to nie jest gra uczciwa
Bo człowiek zawsze ją przegrywa.
————————————————–
10. Zapamiętajmy tę myśl złotą
Wiek nie chroni przed głupotą.
————————————————